Skutki bezrobocia w Polsce, sytuacja na rynku pracy w czasie pandemii

Bezrobocie w Polsce to temat rzeka, który powraca jak bumerang w każdym roku. Ostatni czas był jednak wyjątkowo trudny, zwłaszcza z powodu trwającej pandemii i problemów na rynku pracy. Jak zmieniła się sytuacja w czasie trwania COVID? Jakie są skutki bezrobocia?

Wpływ pandemii na rynek zatrudnienia

Bezrobocie w Polsce zawsze wahało się od kilku do kilkunastu procent i bywało raz lepiej, raz gorzej, choć mowa tutaj przede wszystkim od tak zwanych czasach „normalnych”. Pandemia koronawirusa z pewnością do tego miana nie jest zaliczana, a sytuacja w ostatnim roku mocno dotknęła zarówno rynek Polski, jak i światowy, nie pozostając bez wpływu na bezrobocie i ogólnie rzecz ujmując rynek pracy. Czy jednak mamy do czynienia z ogólnopolskim kryzysem? Raczej nie, choć z pewnością zarówno dla pracodawców, jak i potencjalnych pracowników nie był to czas łatwy i wiele osób znalazło się w ciężkiej sytuacji. Czarne scenariusze się nie spełniły, ale kolorowo też nie jest.

Szczególnie dotknięte zostały branże usługowe — gastronomia, hotelarstwo, turystyka oraz handel stacjonarny. W tych sektorach doszło do największej liczby zwolnień, a także czasowych zawieszenia działalności. Pracownicy musieli szybko adaptować się do nowej rzeczywistości, poszukując zatrudnienia w innych obszarach gospodarki lub decydując się na przekwalifikowanie zawodowe.

Szacowana stopa bezrobocia w okresie COVID-19

Wbrew pozorom nie ma tak źle, jak można byłoby przypuszczać i zgodnie z najnowszymi danymi, w marcu tego roku wynosiła 6,4%. Wynik jest całkiem dobry i nie odbiega zbytnio od lat poprzednich, co istotne, patrząc na wyniki z zeszłego 2020 roku, widać wyraźny spadek bezrobocia. Nawet jeżeli na początku pandemii dochodziło do masowych zwolnień pracowników czy upadków firm, ludzie bardzo szybko znajdowali nową pracę, dzięki czemu poziom ten mocno się wyrównał, a wynik nawet poprawił.

Trzeba jednak zwrócić uwagę także na urzędy pracy, gdzie w ostatnich miesiącach rejestruje się też coraz więcej osób, zyskując status bezrobotnego. Wzrost liczby rejestracji nie zawsze przekłada się jednak na faktyczne pozostawanie bez zatrudnienia — część osób korzysta z możliwości podjęcia pracy dorywczej lub w ramach umów krótkoterminowych, zachowując jednocześnie status osoby bezrobotnej.

Dane GUS wskazują również na różnice regionalne — wyższe wskaźniki bezrobocia odnotowano w województwach Polski wschodniej i północnej, podczas gdy regiony o silniejszej pozycji gospodarczej, takie jak Wielkopolska czy Mazowsze, radziły sobie lepiej z utrzymaniem stabilności zatrudnienia.

Konsekwencje wzrostu liczby osób bez pracy

Jeżeli chodzi o skutki bezrobocia w Polsce, właściwie spowodowane pandemiczną sytuacją, to nie są one szczególnie duże. Owszem, pojawiło się więcej osób bezrobotnych i poszukujących pracy, ale jednocześnie, co dało się też zauważyć, pracodawcy także szukali pracowników, a liczba ofert dostępnych na rynku o ile się nie zwiększyła, to także nieszczególnie dużo spadła.

Największy spadek zainteresowania miały branże z handlu i hurtowni, ale innych podobne wahania też nie ominęły. Mimo wszystko według danych końcowych z 2020 roku, na portalach ogłoszeniowych znalazło się aż o 26% mniej dostępnych ofert, w stosunku do roku poprzedniego. Mniej ofert, to rzecz jasna utrudnione poszukiwanie nowej pracy.

Do tego dochodzą społeczne i psychologiczne efekty pozostawania bez zatrudnienia — spadek poczucia bezpieczeństwa ekonomicznego, lęk przed przyszłością oraz osłabienie więzi społecznych. Długotrwałe bezrobocie prowadzi także do utraty kwalifikacji zawodowych, co jeszcze bardziej utrudnia powrót na rynek pracy. Część osób decyduje się na wyjazd za granicę w poszukiwaniu lepszych możliwości zarobkowych, co wpływa na demografię i dostępność siły roboczej w Polsce.

Zmiany w funkcjonowaniu rynku zatrudnienia w erze pandemii

Mniej ofert pracy, to mniej pracowników, a że pandemia wpłynęła też wyraźnie na pracodawców, nie mogli oni zaoferować wiele potencjalnym nowym pracownikom. Zmniejszyły się propozycje wypłat, a także liczba benefitów. Widoczny był za to wyraźny trend dążący do tego, by zatrzymać przy sobie jak największą liczbę już posiadanych pracowników, oferując dodatkowe możliwości, mające być motywacją do dalszej pracy.

Niestety często działało to też w drugą stronę — firmy rezygnowały z dodatkowych korzyści, a nierzadko obcinały pensje. Przedsiębiorstwa, aby przetrwać trudny okres, stosowały również przestoje ekonomiczne, redukcję wymiaru etatu czy obniżenie płac w ramach porozumień zawieranych z załogą.

Od strony pracowników także wiele się zmieniło, przede wszystkim niepewna sytuacja rynkowa sprawiła, że więcej osób zaczęło obawiać się o swoje miejsce pracy, co sprawiło, że coraz częściej zaczęto myśleć o swojej przyszłości i możliwościach działania. Wyraźnie zauważono większą otwartość jeżeli chodzi i zmianę pracy na nową.

Co do nowości, jakie weszły na rynek pracy, jest także możliwość pracy zdalnej. Spora część firm przeszła na ten tryb i co więcej, pomimo poluzowania obostrzeń, przy tej opcji pozostała w całości lub częściowo. Można więc między innymi zauważyć trend wśród ofert pracy, gdzie już na wstępie oferuje się możliwość pracy z domu, co jeszcze w 2019 roku było rzadkością.

Praca hybrydowa jako nowy standard

Model hybrydowy — łączący pracę stacjonarną z wykonywaniem obowiązków z domu — stał się najbardziej pożądanym rozwiązaniem zarówno dla pracowników, jak i pracodawców. Elastyczność godzin pracy i oszczędność czasu na dojazdach przekładają się na wyższą satysfakcję zatrudnionych oraz lepszą równowagę między życiem zawodowym a prywatnym.

Pracodawcy z kolei zauważyli, że praca zdalna nie wpływa negatywnie na produktywność, a w wielu przypadkach wręcz ją zwiększa. Dodatkowo, możliwość zatrudniania pracowników spoza najbliższej okolicy geograficznej otwiera nowe perspektywy rekrutacyjne i pozwala pozyskać specjalistów z całego kraju.

Transformacja kompetencji zawodowych

Pandemia wymusiła na pracownikach rozwijanie umiejętności cyfrowych i adaptację do nowych narzędzi komunikacji online. Platformy do wideokonferencji, zarządzanie projektami w chmurze oraz współpraca w środowisku wirtualnym stały się nieodłączną częścią codziennej pracy w wielu sektorach.

Wiele osób zdecydowało się na przekwalifikowanie zawodowe lub uzupełnienie kwalifikacji poprzez kursy online i szkolenia. Wzrosło zainteresowanie branżami związanymi z technologią, e-commerce, logistyką oraz obsługą klienta w środowisku zdalnym. Pracownicy zaczęli bardziej świadomie planować swoje ścieżki kariery, dostrzegając potrzebę elastyczności i ciągłego rozwoju kompetencji.

Działania rządu w odpowiedzi na trudności rynku pracy

W obliczu rosnących wyzwań związanych z pandemią, polski rząd wprowadził szereg działań mających na celu wsparcie zarówno pracodawców, jak i pracowników. Tarcze antykryzysowe obejmowały m.in. dopłaty do wynagrodzeń, zwolnienia z ZUS, pożyczki dla przedsiębiorców oraz wydłużenie okresu pobierania zasiłku dla bezrobotnych.

Programy takie jak dofinansowanie wynagrodzeń w ramach przestojów ekonomicznych pomogły wielu firmom uniknąć masowych zwolnień i utrzymać miejsca pracy. Dodatkowo, uruchomiono środki na aktywizację zawodową osób bezrobotnych, w tym szkolenia, staże oraz programy wsparcia dla rozpoczynających własną działalność gospodarczą.

Pomimo tych działań, część przedsiębiorstw, zwłaszcza małych i średnich, nie przetrwała kryzysu. Upadłość firm oraz ograniczenie działalności przyczyniły się do zwiększenia liczby osób zarejestrowanych jako bezrobotne, choć w skali całego kraju skutki udało się złagodzić w porównaniu do początkowych prognoz.