Technologia się rozwija, zastępując nowszymi rozwiązaniami swoje poprzedniczki. To jednak nie oznacza, że należy zapomnieć o tym, jak to kiedyś wyglądało. Dziś z powodzeniem w wielu miejscach w Polsce można oglądać liczne zabytki techniki, które są wyraźnymi śladami dawnej działalności człowieka. Które z nich warto obejrzeć? Oto 5 przykładów zabytków techniki, które warto znać.
Kanał Elbląski — pochylnie statków z XIX wieku
Kanał Elbląski jest chyba najbardziej znanym zabytkiem techniki w Polsce, który jednocześnie jest także funkcjonującą atrakcją turystyczną. To najdłuższy kanał żeglowy w Polsce, który słynie przede wszystkim z pochylni, po których transportowane są statki. Został on utworzony w 1862 roku i z powodzeniem działa do dziś. System pochylni oparty jest na rozwiązaniu inżynierskim z wykorzystaniem wózków na szynach — statki wyciągane są na ląd i przewożone do kolejnego zbiornika wodnego. Podobny sposób funkcjonowania charakteryzuje Kanał Augustowski, który stanowi unikat w skali europejskiej, łącząc naturalne jeziora z kanałami sztucznymi.
Żuraw Gdański — średniowieczna konstrukcja przeładunkowa
Żuraw Gdański to zdecydowanie największy dźwig portowy, który został utworzony w czasach średniowiecznych. Konstrukcja powstała w XV wieku i pełniła podwójną funkcję — służyła zarówno do przeładunku towarów, jak i do montażu masztów okrętowych. Jest on udostępniony do zwiedzania, gdzie można zapoznać się z licznymi wystawami i dowiedzieć się, jak kiedyś funkcjonował port w Gdańsku. Mechanizm żurawia napędzany był przez ludzi chodzących wewnątrz drewnianych kół przypominających bieżnię, co pozwalało podnosić ładunki o masie do 2 ton na wysokość 11 metrów.
Kopalnia Guido w Zabrzu — ekspozycja górnicza z możliwością zjazdu
Jest to kopalnia, która swoją czynną pracę rozpoczęła w 1871 roku, a ostatnie wydobycie węgla miało miejsce w 1928 roku. Po wojnie funkcjonowała jako Kopalnia Doświadczalna Węgla Kamiennego, gdzie testowano nowe technologie wydobywcze, a od lat 80. udostępniana została turystom, choć tylko do 1996 roku. Ponowne otwarcie dla zwiedzających nastąpiło w 2007 roku i każdy turysta może zjechać aż na głębokość 170 m i zejść na głębokość 355 m. Można obejrzeć tam pracę maszyn górniczych z epoki rewolucji przemysłowej i przejechać się kolejką elektryczną podwieszaną, która w czasach świetności kopalni służyła do transportu górników wzdłuż wyrobisk.
Lisia Sztolnia w Wałbrzychu — najstarsza europejska kopalnia tunelowa
Lisia sztolnia w Wałbrzychu to jeden z tych zabytków górniczych, który popada w zapomnienie, pomimo faktu, iż jest to unikat na skalę światową. Została ona uruchomiona w 1794 roku i wydobywano z niej węgiel, który następnie transportowany był łodziami po podziemnym kanale wodnym — rozwiązanie wyjątkowe na ówczesne czasy. Sztolnia była też atrakcją turystyczną dla kuracjuszy i była odwiedzana przez wielu sławnych ludzi, w tym króla pruskiego Fryderyka Wilhelma III. W 1961 roku została wpisana do rejestru zabytków i przez blisko 40 lat stanowiła główną atrakcję Wałbrzycha. Niestety obecnie jest ona zamknięta dla zwiedzających ze względu na zły stan techniczny i problemy z finansowaniem renowacji.
Parowozownia w Wolsztynie — jedyne miejsce z regularnymi przewozami parowymi
Jest to kolejny ewenement na dużą skalę, jako że parowozownia w Wolsztynie jest jedynym takim miejscem na świecie, gdzie wciąż przeprowadza się regularne przewozy pasażerskie lokomotywami parowymi. W ten sposób można odbyć podróż starym pociągiem parowym z Wolsztyna do Leszna lub Poznania — pociągi te kursują według ustalonego rozkładu jazdy, nie tylko jako przejazdy turystyczne. Można także zwiedzić dawne biura zawiadowcy oraz obejrzeć wyposażenie z początków XX wieku, w tym oryginalną nastawnicę, narzędzia obsługi parowozów i dokumentację eksploatacyjną z tamtego okresu.
Gdzie oglądać zabytki techniki?
W Polsce nie brakuje miejsc, gdzie zachowały się niezwykłe zabytki techniki, które można nie tylko obejrzeć i poznać ich historie, ale często i na własne oczy doświadczyć jak to kiedyś działało. Obecnie takich skarbów techniki najwięcej zachowało się na terenie województwa śląskiego, gdzie można zapoznać się ze szlakiem zabytków techniki — obejmuje on liczne kopalnie, huty, gazownie i zabytki infrastruktury kolejowej. Jednakże wiele innych miejscowości może poszczycić się zabytkami, które warto poznać. Warto tutaj wymienić choćby:
- Mosty w Stańczykach — nieczynne wiadukty kolejowe na Pojezierzu Mazurskim
- Most Wiszący w Ozimku — najstarszy zachowany w Polsce stalowy most wiszący
- Zaporę wodną w Solinie — jedna z największych zapór ziemnych w Europie
- Zaporę wodną w Pilchowicach — zabytkowa zapora łukowa z początku XX wieku
- Kopalnię Soli w Wieliczce — podziemna trasa turystyczna sięgająca 135 metrów głębokości
- Kopalnię Srebra w Tarnowskich Górach — renesansowe sztolnie dostępne dla zwiedzających
- Filtry Lindleya w Warszawie — zabytkowa oczyszczalnia wody z końca XIX wieku
Jest tego naprawdę dużo, warto więc także samodzielnie odkryć to, co może znajdować się całkiem niedaleko nas. Szlaki zabytków przemysłowych i górniczych dostępne są zarówno w formie tras zorganizowanych, jak i do samodzielnego zwiedzania z wykorzystaniem oznaczeń i map tematycznych.