Gazociągi, czyli specjalnie przygotowane sieci rurociągów, którymi przesyła się gaz na różne odległości to temat często poruszany i najczęściej jest także przyczyną licznych konfliktów. To nie zmienia jednak faktu, że obecnie rozwija się wciąż te sieci, które coraz szczelniej pokrywają teren Europy oraz sięgają po Azję. Jakie aktualnie gazociągi w Europie są największe?
Które gazociągi przebiegają przez kontynent europejski
Mówiąc o gazociągach w Europie, najczęściej ma się na myśli sieci rurociągów, które pokrywają nasz kontynent i często zahaczają także o inne. Mają one różną długość i rozpiętość i choć od dłuższego czasu tematem numer jeden jest Nord Stream, należy pamiętać, że nie jest on jedyny. Obecnie przez terytorium Europy przebiegają trzy podstawowe magistrale gazowe: Jamał, Północny (Nord Stream) oraz Błękitny Potok (Blue Stream). W planach jest jednak budowa kolejnych, wśród których warto przyjrzeć się gazociągowi Nabucco oraz gazociągowi Południowemu. Wszystkie te projekty mają bezpośredni związek z przemysłem paliwowo-energetycznym, który odgrywa fundamentalną rolę w europejskiej gospodarce.
1. Jamał-Europa — najdłuższa trasa przesyłowa na kontynencie
Jest to zdecydowanie najdłuższy gazociąg, który ciągnie się od Rosji, aż do Europy. Został on zbudowany w latach 1992–1999 i ma łączną długość 4200 km, z przepustowością 32 mld m³ gazu rocznie. Jest on nazywany popularnie „gazociągiem jamałskim” i obecnie są planowane prace związane z jego modernizacją oraz rozbudową.
Trasa przebiegu
Rury biegnąc od Rosji z węzła Torżok w obwodzie Twerskim, przez Białoruś, gdzie znajduje się 5 stacji kompresorowych, dalej przez Polskę i 5 województw i kończy się w Niemczech niedaleko Frankfurtu. Układ ten pozwala na stabilne dostawy surowca do Europy Zachodniej z ominięciem morskich odcinków rurociągu.
Znaczenie dla bezpieczeństwa energetycznego
Jamał stanowi jedno z głównych ogniw łańcucha dostaw gazu ziemnego do państw UE. Jego przepustowość czyni go alternatywnym szlakiem w stosunku do nitki nordstreamowskiej, co wzmacnia odporność systemu przesyłowego na ewentualne zakłócenia.
2. Nabucco — projekt zarzucony przed realizacją
Jest to gazociąg, który stanowił projekt alternatywy dla rosyjskiego rurociągu i miał ciągnąć gaz od Iranu lub Azerbejdżanu czy Turcji, przez Bułgarię, Rumunię i Węgry. Według planów miał on mieć długość aż 3900 km z przepustowością 31 mld m³. Zakładano, że zacznie on działać w 2015 roku.
Wsparcie Unii Europejskiej
W realizację projektu zaangażowała się UE i pokrywała ona także znaczną część finansowania jego realizacji, niestety ostatecznie plany budowy zostały zarzucone w 2012 roku. Koncept Nabucco miał zmniejszyć uzależnienie Europy od jednego dostawcy i zwiększyć dywersyfikację źródeł gazu.
Konkurencja ze strony Gazpromu
Miał on też innych silnych konkurentów, między innymi Gazprom, który w opozycji do gazociągu Nabucco zaproponował przedłużenie rurociągu Błękitnego Potoku aż na Bałkany. To właśnie rywalizacja projektów połączona z problemami finansowymi i politycznymi doprowadziła do upadku koncepcji.
3. Błękitny Potok — podmorska magistrala do Turcji
Błękitny Potok to kolejny rosyjski rurociąg, którego nitka ciągnie się po dnie Morza Czarnego, prowadząc gaz z Rosji do Turcji. Jego łączna długość wynosi 1400 km, był on budowany w latach 2001–2002 i osiąga przepustowość w wysokości 16 mld m³.
Plany rozbudowy w kierunku Bałkanów
W 2009 roku planowano utworzenie nowej odnogi tego gazociągu, która doprowadzałaby rury aż na Bałkany, pomysł jednak póki co upadł. Rozszerzenie tej trasy mogłoby konkurować z innymi projektami skierowanymi do Europy Południowo-Wschodniej, ale względy geopolityczne i ekonomiczne wstrzymały dalsze prace.
4. South Stream — zawieszony projekt bałkański
Gazociąg South Stream, czyli inaczej gazociąg Południowy także zalicza się do projektów, które nadal nie zostały ukończone i trwają nad nimi prace. Z założenia ma on przecinać Morze Czarne i łączyć tym samym wybrzeża Rosji i Bułgarii, a następnie ciągnąć się przez Serbię i Węgry, aż do Słowenii i Austrii.
Planowana przepustowość i trasa drugiej nitki
Druga nitka tego gazociągu ma z założenia przesyłać gaz do Grecji i Włoch. Całkowita długość miała wynosić 2200 km i osiągać dokładnie 63 mld m³ przepustowości. Póki co prace nad tym projektem zostały wstrzymane ze względu na ograniczenia regulacyjne UE oraz zmieniającą się sytuację polityczną w regionie.
5. Nord Stream — kontrowersje wokół bałtyckiej trasy
Temat Nord Stream jest obecnie na ustach każdego i pojawia się tutaj przede wszystkim wątek polityczny. Budowa wzbudza kontrowersje, ponieważ nitka ma się ciągnąć po dnie Morza Bałtyckiego aż do Niemiec, z ominięciem Polski jako kraju tranzytowego.
Sprzeciw państw bałtyckich
Sprzeciwiają się także inne kraje bałtyckie i chodzi tu nie tylko o kwestie samych dostaw gazu, ale i traktowania rurociągu jako narzędzia do wywierania nacisku ekonomicznego i politycznego. Państwa te obawiają się wzrostu zależności od rosyjskich dostaw oraz utraty statusu państw tranzytowych, co przekłada się na utratę wpływów geopolitycznych.
Parametry techniczne i znaczenie dla Europy
Z założenia gazociąg Nord Stream ma osiągnąć długość 1220 km i posiadać przepustowość na poziomie 55 mld m³, stając się tym samym najdłuższym gazociągiem podmorskim w Europie. Jego uruchomienie zmieniło strukturę dostaw gazu do Niemiec i zapewniło bezpośrednie połączenie z rosyjskimi złożami, co wpłynęło na całą architekturę europejskiej sieci przesyłowej.