Przejdź do treści

Jakie są rodzaje olejów przemysłowych i do czego się je stosuje?

  • przez
Instalacja wiertnicza pompująca ropę naftową na tle zachodzącego słońca.

Kategoria: Technika przemysłowa

Olej przemysłowy to nie jedna ciecz do wszystkiego, tylko cała grupa produktów dobieranych pod konkretne urządzenie i warunki pracy. Dalsza część tekstu pokazuje podział na najważniejsze typy olejów używanych w zakładach, kopalniach, elektrowniach i liniach technologicznych oraz miejsce, gdzie dany rodzaj sprawdza się najlepiej.

Czym olej przemysłowy różni się od samochodowego

Olej do silnika projektuje się pod cykle pracy tłoka, zmienne obroty i kontakt z produktami spalania, o czym szerzej piszemy przy okazji produkcji olejów samochodowych. Oleje przemysłowe działają w zupełnie innych warunkach: często trafiają do jednego punktu maszyny na długi czas, bywają narażone na duże obciążenia mechaniczne albo skrajne temperatury otoczenia. Ich skład chemiczny i pakiety dodatków różnią się od tych stosowanych w motoryzacji, nawet jeśli baza wygląda podobnie. Zamiana jednego na drugi kończy się przyspieszonym zużyciem podzespołów albo awarią.

Oleje hydrauliczne

Przenoszą energię w układach siłowych – prasach, podnośnikach, koparkach czy liniach produkcyjnych wykorzystujących siłowniki. Ich zadaniem jest zachowanie stałej lepkości niezależnie od temperatury pracy, bo zbyt rzadki płyn obniża precyzję ruchu, a zbyt gęsty zwiększa opory przepływu. Taki olej stosuje się wszędzie tam, gdzie maszyna musi wykonywać powtarzalny ruch z dużą siłą przy niewielkim zużyciu energii. Sektor wydobywczy i transportowy, czyli obszary opisane w artykule o tym, czym jest przemysł ciężki i co obejmuje, korzysta z olejów hydraulicznych na masową skalę.

Gdzie spotkasz oleje hydrauliczne

  • Prasy i maszyny formujące w przemyśle metalowym i tworzyw sztucznych.
  • Koparki, ładowarki i inny sprzęt budowlany.
  • Systemy podnoszące w halach produkcyjnych i magazynach.

Oleje smarowe i przekładniowe

Zadaniem oleju smarowego jest ograniczenie tarcia między współpracującymi elementami – łożyskami, przekładniami zębatymi, prowadnicami. Produkt do skrzyń zębatych musi dodatkowo wytrzymać nacisk skupiony na niewielkiej powierzchni styku zębów, dlatego zawiera dodatki przeciwzatarciowe. Taka ciecz pracuje w napędach taśmociągów, reduktorach obrotowych i skrzyniach biegów maszyn przemysłowych. Zbyt słaby preparat prowadzi do punktowego przegrzewania się elementów i ich szybszego zużycia mechanicznego.

Oleje sprężarkowe i turbinowe

Urządzenia do sprężania powietrza i gazów technicznych pracują pod obciążeniem cyklicznym, a olej do nich odprowadza ciepło powstające podczas tego procesu i jednocześnie smaruje tłoki lub wirniki. W maszynach wytwarzających energię z pary lub gazu stosuje się produkty o dużej odporności na utlenianie, bo wymiana cieczy roboczej w takim agregacie jest kosztowna i czasochłonna. Oba typy muszą zachować stabilność chemiczną mimo długiej eksploatacji bez odświeżania. Elektrownie opalane paliwem stałym, którego zastosowania opisujemy w tekście o węglu kamiennym i brunatnym, należą do głównych odbiorców tej grupy produktów.

Oleje do obróbki metali

Podczas toczenia, frezowania czy szlifowania metalu powstaje duża ilość ciepła tarcia, które trzeba odprowadzić, żeby nie zniszczyć narzędzia i detalu. Oleje do obróbki skrawaniem chłodzą, smarują i zmywają wióry z powierzchni roboczej jednocześnie. W niektórych procesach stosuje się mieszanki olejowo-wodne zamiast czystego produktu, bo lepiej odprowadzają ciepło przy mniejszym zużyciu medium. Wybór między nimi zależy od rodzaju obrabianego materiału i prędkości skrawania, a decyzję najlepiej skonsultować z technologiem odpowiedzialnym za park maszynowy.

Oleje specjalne – izolacyjne, białe i do zastosowań spożywczych

Ciecz izolacyjna trafia do transformatorów i wyłączników wysokiego napięcia, gdzie pełni funkcję bariery elektrycznej i jednocześnie odbiera ciepło z uzwojeń. Oleje białe, pozbawione zanieczyszczeń i zapachu, stosuje się w przemyśle farmaceutycznym i kosmetycznym jako nośniki substancji czynnych. Osobną grupę stanowią te dopuszczone do styczności z żywnością, używane w urządzeniach pracujących na liniach pakujących czy krojących, gdzie przypadkowa obecność takiego preparatu na towarze nie może zagrażać bezpieczeństwu konsumenta. Takie wymagania łączą się z procedurami higienicznymi opisanymi w artykule o dezynfekcji w przemyśle spożywczym, bo dobór właściwego preparatu to tylko jeden z elementów utrzymania czystości ciągu technologicznego.

Typ oleju Główne zastosowanie Typowa branża
Hydrauliczny Przenoszenie siły w siłownikach Budownictwo, przemysł ciężki
Przekładniowy Smarowanie przekładni zębatych Przemysł maszynowy
Sprężarkowy Chłodzenie i smarowanie sprężarek Energetyka, produkcja
Izolacyjny Izolacja i chłodzenie transformatorów Energetyka
Spożywczy Smarowanie maszyn stykających się z żywnością Przemysł spożywczy

Z zestawienia widać, że dobór oleju zależy przede wszystkim od urządzenia i środowiska pracy, a nie od jednej uniwersalnej cechy.

Jak dobrać olej przemysłowy do maszyny

Pierwszym krokiem jest sprawdzenie dokumentacji technicznej urządzenia, bo wytwórca podaje klasę lepkości i dopuszczone normy jakościowe. Następnie trzeba ocenić warunki eksploatacji – temperaturę otoczenia, obciążenie, częstotliwość wymiany – co decyduje o wyborze konkretnego produktu w ramach danej kategorii. Trzecim elementem jest kontrola stanu cieczy roboczej w trakcie użytkowania, na przykład przez badanie próbek, co pozwala wychwycić zanieczyszczenia zanim doprowadzą do awarii. W zakładach z rozbudowanym parkiem urządzeń, typowych dla sektora wydobywczego opisanego w liście gałęzi przemysłu ciężkiego, dobór oleju bywa częścią szerszego planu utrzymania ruchu.

Wskazówka: przy wątpliwościach co do zamiennika oleju zawsze lepiej skontaktować się z działem technicznym dostawcy niż kierować się samą ceną produktu.

Dobór właściwego oleju wpływa bezpośrednio na żywotność urządzeń i koszty utrzymania ruchu, dlatego decyzję o zmianie dostawcy czy rodzaju środka lepiej opierać na danych z eksploatacji niż wyłącznie na deklaracjach wytwórcy. Krajowa gospodarka, niezależnie od tego, które sektory rozwijają się najszybciej, co opisujemy w artykule o najsilniejszych gałęziach przemysłu w Polsce, zależy od sprawnie funkcjonujących maszyn, a te bez odpowiedniej pielęgnacji po prostu nie wytrzymują długo.